NOTE
- 43 -
english draft
NOTE:
- 43 -
TEXT
կուռչին և արիւն կերթայ, բերնիցը գէշ Հոտ կուգայ, ակռէք- ները կ'դեղնին, մարմնոյ վրէն լուս կընկնին կարմիր, կամ կապտա- գոյն բծեր. և երբեմն քթիցը կամ` բգիցը արիւն կուգայ և յետոյ կը բռնուին ձեռներն ու ոտները : 126. Եթէ էս դրութենումն էլ առանց դեղ անելու թող- նեն Հիւանդին, աւելի կ'սաստկանան յիշեալ նշանները և չա- րաչար կտանջուի. սաստիկ տաքութիւն կըտայ բոլոր մարմնու- մը, լնտերքը կ'վնասուին, կ'սևանան, ակռէքները ժաժ կընկնին և կ'դեղնին. շնչառութիւնը կ'դժուարանայ. ծնկները կուռ- չին. ոտների վրէն դուրս կուտայ խոցեր և կսկսի արիւն գնալ : Երբեմն էլ պատահում է, որ ջրգողութիւն է լուս ընկնում`, կամ` արեան փորագնացութիւն և շուտ շուտ կըսկսի Հիւանդի սիրտը գնալ. էն ժամանակը նորա կեանքնէլ կ'վերջանայ: 127. Էս Հիւանդութեան պատճառ կարեն դառնալ, ա. ցածր, խոնաւ, կամ` ճախնային տեղ բնակիլը, բ. վատ և վնա- սուած կերակուր գործածելը, գ. վնասուած, կամ` գբի ջուր խմելը, դ. չափազանց և շուտ շուտ թէժ խմիչք գործա- ծելը, և ե. բազմութեամբ նեղուածք, կամ` թաց տան մէջ միա- սին կենալը, մանաւանդ թէ որ չեն նորոգում` օդը : 128, Էս ցաւի դեղ անելը պէտք է ըլի էսպէս. երբ տեսնես, թէ Հիւանդութեան նշանները էնպէս են, ինչպէս որ գրած է 125 յօդուածումը, տուր առաջ ստամոքսը խստակելու լու- ծող դեղ Համարաւ 6. և յետոյ 41, կամ` 42 կամ` 43 Համա- րաւ դեղը. Եթէ Հիւանդը ուժից ընկած ըլի, տուր զօրա- ցնող դեղ Համարաւ 11, կամ` 12, կամ` 16: Շաբաթը երկու կամ` երեք անգամ` Հիւանդին նստացրու տաք ջրումը, ինչպէս գրած է 44 Համարումը: Գ. Եթէ լուս ընկնի Հիւանդի վրէն. 126 յօդուածումը գրած նշանները, տուր 14 Համարաւ դեղը և բերանը ողողել տուր 45 Համարի դեղով: Հիւանդի բոլոր մարմինը լուա գիշերը պառկելու ժամանակը տաք քացախով. Դ. Հիւանդը պահէ ցամաք տան մէջ և առանձին, որ ցաւը ուրիշին չփոխարկուի: Ե. Կերակուրը պիտի ըլի պատրաստած կանանչ և թարմ` (թազայ) բանջարեղէնից, օրինակ՝ թրթն- ջուկ, աւելուկ, շոմին, (ըսպանախ) գազար, կաղամբ, ևս ծոր : Առաւել շահաւէտ է ուտել էս Հիւանդութենումը սոխ, բոխկ,
english draft
...swell up and bleed, a foul odor shall come from the mouth, the teeth will turn yellow, red or bluish spots will appear upon the body; and at times blood will come from the nose or the throat, and thereafter the hands and feet will be seized [with stiffness].
126. If the patient be left in this condition also without applying medicine, the aforementioned signs will worsen further, and he shall suffer grievously: a severe fever will break out throughout the whole body; the gums will be corrupted [and] turn black; the teeth will loosen and turn yellow; breathing will become difficult; the knees will swell; ulcers will break out upon the feet and begin to bleed. It also happeneth at times that dropsy appeareth, or bloody diarrhea, and the patient frequently beginneth to faint; at that time his life, too, shall come to an end.
127. The causes of this illness may be: a. dwelling in a low-lying, damp, or marshy place; b. using bad and spoiled food; c. drinking tainted water or well-water; d. consuming strong spirits in excess and too frequently; and e. living together in a crowd in a cramped or wet house, especially if they do not renew the air.
128. The medicating of this malady must be thus: when thou seest that the symptoms of the illness are such as are written in Article 125, give first the purgative medicine for cleansing the stomach under Number 6, and thereafter the medicine under Number 41, or 42, or 43. If the patient be fallen from strength, give the strengthening medicine under Number 11, or 12, or 16. Seat the patient in warm water two or three times a week, as is written under Number 44.
C. If the signs written in Article 126 appear upon the patient, give the medicine under Number 14, and have him rinse the mouth with the medicine of Number 45. Wash the patient's entire body at night, at the time of retiring to bed, with warm vinegar.
D. Keep the patient in a dry house and apart, so that the malady may not be transmitted to another.
E. The food must be prepared from green and fresh (*t’azay*) vegetables; for example: sorrel, dock, spinach (*ěspanakh*), carrot, cabbage, [and] also barberry. It is most beneficial in this illness to eat onion, radish...
